Çocuk ve Ergenlerdeki Psikiyatrik Bozukluklarda İlaç Kullanımı

Uzm. Dr. Ahmet Çevikaslan

Psikofarmakoloji

İlaç tedavileri çocuklarda görülen ruhsal ve davranışsal problemlerde tedavinin önemli bir parçasını oluşturur.

Psikiyatride kullanılan ilaçlar ya doğrudan hastalığa yönelik olarak (depresyon vb.) ya da bu bozukluğun davranışsal ve bilişsel sonuçlarını düzeltmeye çalışarak (saldırganlık, uykusuzluk vb.) etki gösterirler. Dolayısı ile bazen aynı ilaçlar farklı durumlarda kullanılabilirken (imipramin vb.), bazen de aynı klinik tabloda birbirine benzemeyen ilaçlar kullanılabilir (dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu vb.).

Genellikle beyinde davranışları etkileyebilen biyokimyasal yollardaki nörotransmitter denilen maddeler üzerinde etkilidirler. Bu maddelerin metabolizmalarındaki çeşitli basamaklara karışarak biyokimyasal yoldan etkilerini gösterirler. 

Psikiyatride kullanılan ilaçların önemli bir özelliği, ilacın bireyselleştirilebilmesidir. Yani; her ilaç bütün hastalarda aynı etkiyi göstermeyebilir ve ilaçların etki dozu da hastadan hastaya değişebilir. Bunun da nedeni hiç kuşkusuz psikiyatrik hastalıkların doğasından ileri gelmektedir. Psikiyatrik bozuklukların ortaya çıkışı ve seyrinde biyolojik faktörler yanında psikolojik, çevresel ve gelişimsel faktörlerin de rolü olması ilaç tedavisindeki bu farklılığı açıklayabilir.

Psikiyatride kullanılan ilaçların çocuklarda kullanımı ise erişkinlere göre farklılıklar gösterir. Çocuklardaki hızlı gelişim özellikleri ilaç tedavisi ile etkileşime girebilir. Dolayısı ile metabolik özelliklere bağlı olarak hasta ilacı tolere edemeyebilir, beklenmedik ve çok farklı yan etkiler gözlenebilir ya da ilaca dirençli olabilir ve tedavide daha yüksek dozlar gerekebilir.   

Ayrıca, çocuğun ailenin bakımına bağlı olması, aile bireylerinin de ilaç tedavisinde işbirliği desteğini gerektirir, kimi durumlarda okulla işbirliği dahi gerekebilir. 

Çocuklarda tablet, draje şeklindeki ilaçların yutulması sorun olabilir. Bu durumda ilaçların damla, şurup formları tercih edilebilir, yoksa suda eritmek gibi yöntemler denenebilir ve hatta ilaç yutmaya  yönelik davranışçı yöntemler aileye öğretilebilir.  

Çocuk; bedensel, davranışsal, duygusal ve bilişsel açıdan sürekli gelişim halinde olduğu için; ilaçların yan etkileri bütün bu alanlarda da görülebilir. Ancak; görülen problemin ilaçla mı, yoksa hastalığın seyri ile mi ilgili olduğu her zaman ayırt edilmelidir. Davranışla ilgili yan etkiler fiziksel yakınmalardan önce ortaya çıkabilir. 

Kitle iletişim araçlarının zaman zaman bazı ilaçların kullanımını tartışmaya açması, anne babaların ilaç tedavilerine daha kuşkulu yaklaşmalarına neden olabilmektedir. Ayrıca, psikiyatride kullanılan ilaçlara bazı anne babalar da bazen soğuk bakabilmektedirler. Ancak bir ilacın kullanılmasına ancak klinik koşullarda ve bir hekim tarafından, üstelik tedavisiz kalmanın ve tedavinin maliyeti düşünüldükten sonra karar verilir.

Çocuğun bir ilacın kullanmaktan yarar göreceğine karar verildikten sonra ve kullanılması sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar vardır:

Öncelikle çocuk ve bakımından sorumlu olan anne baba veya başka kişilere anlaşılır bir dilde yeterli ve doğru bilgi verilmeli, çocuğun ve ailenin onayı alınmalı, takip süresince de uygun şekilde kullanması sağlanmalıdır

Ayrıntılı bir fizik muayene ile çocuğun fiziksel ve gelişimsel özellikleri (boy, kilo, nabız, kan basıncı vs) incelenmeli, laboratuar testleri ile desteklenmelidir

Ruhsal ve davranışsal özellikleri, yine ruhsal muayene ile değerlendirilmelidir, bu konuda çeşitli ölçeklerden yararlanılabilir

Erişkinlerde kullanılan psikiyatrik ilaçların çoğu çocuklarda da kullanılırlar. Ancak çocuğun gelişimsel özellikleri göz önünde tutularak düşük dozlarda başlanmalı ve yavaşça arttırılarak istenen doza ulaşılmalıdır

Psikiyatrik ilaçlar genellikle uzun süre kullanıldığı için, takip sürecinde görülebilecek tedavi uyumsuzluklarına karşı hazırlıklı olunmalıdır, çünkü ilaç dozunun kontrolsüz olarak değiştirilmesi veya ilacın aniden kesilmesi gibi durumlar istenmeyen yan etkilere yol açabilir, buna karşılık ilaç tedavisi başka tedavilerle de desteklenmelidir.

Çocuk Ruh Sağlığı.... Güncel Haberler

Akıl-Beyin-Kültür.... Güncel Haberler

Konu Hakkında Testler için Tıklayınız....