Bazıları dinlenmeyi vakit kaybı sayar. Bazıları ne yapsa dinlenemez. Ancak dinlenme, sağlıklı Ve huzurlu yaşamanın vazgeçilmez koşulu. Onun da kendisine göre teknikleri var.
BARDAĞI dolduruyorsunuz, dolduruyorsunuz... Su, bardağın yarısını aştı. Eğer siz hâlâ doldurmaya devam ediyorsanız, sonucunu da biliyorsunuzdur muhakkak. Taşırmamak veya bardağı devirmemek istiyorsanız, yapacağınız tek şey, zaten farkında olduğunuz gerçeği kabul etmek, artık doldurmayı bırakmaktır, tabii eğer bunu isterseniz.
Dinlenmenin insan için ne İfade ettiğini Psikolog Yıldız Burkovik şöyle yorumluyor: "Hayatın getirdiği sıkıntıların gerginleştirdiği insanı hayata yeniden hazırlamaktır dinlenme. Hayatı daha kaliteli yaşayabilmek için bir yol bulabilme veya uygun bir yol seçebilmektir. Meydana gelen bütün olumsuzluklardan uzaklaşıp bedene ve zihne gerekli olan vakti ve önemi vermektir."
"İyi bir şekilde dinlenmek kişinin kendisinin elindedir," diyor Yıldız Burkovik. "Beyinde birtakım dalgaların ortaya çıkmasını sağlamak lâzım. Alfa denilen rahatlama dalgaları ortaya çıktığında zihin ve onunla birlikte vücut dinlenmeye başlar. Bu beyin dalgalan artarken kişi hayal gücüyle bu dalgaları daha da arttırmayı öğrenirse, gevşeme daha hızlı yayılmaya başlar. Geliştirilen rahatlatma teknikleriyle bu öğrenilebilir. Bu rahatlatma teknikleri iki sınıftır: fiziksel rahatlama teknikleri ve zihinsel rahatlama teknikleri. Bu tekniklerle iki amaca da ulaşılabiliyor. Fiziksel rahatlama tekniklerinde ayaktan başa doğru veya çeşitli şekillerde kasların gevşetilmesi sağlanıyor. Zihinsel rahatlama tekniklerinde ise dikkati bir noktada toplayarak ve hayal gücünü de katarak beyne rahatlatıcı mesajlar göndermekle dinlenme sağlanıyor. Bu egzersizler yorgunluğu azalttığı gibi kaygı, stres ve panik gibi rahatsız edici duygularla başa çıkabilme ve kişinin kendini kontrol edebilme becerisini artırır. Uykunun daha kaliteli olmasına yardımcı olur, sabah yorgun kalkma olasılığını azaltır."
Dinlenme çoğu kişi tarafından mühimsenmiyor veya dinlenmek için verimsiz yollar deneniyor. Sonuç olarak, çoğu kişi bir sonraki güne enerjisi tükenmiş bir halde uyanıyor. Psikolog Burkovik, dinlenmek için özel vakit ayırmanın şart olduğunu belirtiyor:
"Kişinin kaliteli bir şekilde dinlenmesi için dinlenmeye ihtiyacı olduğunu fark etmesi lâzım. Ve ayrıca kendisine dinlenmek için izin vermesi gerekir. Çoğu insan bunun gereksiz olduğunu düşünür ve bu zamanı kaybedilen bir zaman olarak algılar. O yüzden, kişi ilk olarak bu düşünceden uzaklaşmalı ve dinlenmeyi mühimsemelidir. Ve ikinci olarak da buna vakit ayırmalıdır. Bir gün içinde mutlaka 3 saat veya 10 saat vakit ayırmaya gerek de yoktur. Bir dakikalık iyi bir rahatlama egzersizi bile kişinin daha huzurlu olmasını sağlayacaktır. Amaç, düzenli olarak belirli tertipte nefes alıp vermek, nefesi izlemek ve hiçbir şey düşünmeden dikkatini o noktada toplayabilmektir."
Dinlenmeyen kişinin istenmeyen sonuçlarla karşılaşabileceğini belirten Burkovik, gerilimin vücudu yıprattığını belirtiyor: "Dinlenmeyen insan gergin olur ve vücudunda kas gerginlikleri meydana gelir. Bedeninde ufak tefek sekmeler oluşur. Damarlarda daralmalar ortaya çıkar. Dolayısıyla hücrelere giden kan miktarında azalma meydana gelir. Damarlar farklılaştığı için, bu durum beyin kanamalarına kadar gidebilir. Eğer vücutta herhangi bir bölge veya organ hassas ise orada hasar oluşmaya başlar. Önce gastrit, ülser, sonra da mide kanseri oluşabilir. Hattâ gerginliğin, kadınlarda kemik erimesinin hızlanmasına dahi sebep olduğu belirtiliyor. Stres, vücudun bağışıklık sistemini bozmaya başladığı için, vücudu hastalıklara açık hale getirir."
Yıldız Burkovik ayrıca gerilimin insan ilişkilerini de olumsuz etkilediğini belirtiyor: "Dinlenme aynı zamanda sağlıklı bir iletişimi de sağlar. Çünkü zihni yatışmış ve bedenen dinlenmiş bir kişi karşısındakiyle rahat iletişime geçer. Bu da karşısındakini dinlemeyi ve karşısındaki kişinin de kendisini sağlıklı bir biçimde dinlemesini sağlar. Ayrıca dinlenme beynin daha kolay algılamasını ve bilgileri sentezleyebilmesini sağlar. Bu yüzden çoğu buluş dinlenme esnasındayken gerçekleşmiştir. Einstein ve Newton buluşlarını dinlenirken sonuçlandırmışlardır."
Kelime oyunu, yap-boz, tenis gibi oyunlar beynin gereksiz ayrıntılarla meşgul olmasını engelleyerek rahatlamasını sağlıyor.
Burkovik, gerilimin doğurduğu bu sonuçların göz önünde bulundurulması gerektiğini söylüyor ve bizleri biraz rahatlamaya davet ediyor: "Çok derin ve detaylı düşüncelere dalmamalı, kendimizi rahatlatacak şeyleri daha sık düşünmeliyiz. Genellikle bizi üzen anları hatırlıyoruz. Bunun yerine bazı şeyleri de oluruna bırakmalıyız." Psikolog Yıldız Burkovik bununla ilgili bir faklı örnek veriyor: " 'Büyük bir kedi, kendi kuyruğunu kovalayan küçük bir kediye sormuş: 'Neden kuyruğunu kovalıyorsun?' Yavru kedi cevaplamış: 'Bir kedi için en güzel şeyin mutluluk, mutluluğun da kuyruğum olduğunu öğrendim. Bu nedenle onu kovalıyorum, yakaladığımda mutluluğa ulaşacağım.'
Bunun üzerine yaşlı kedi şöyle demiş: "Gençken ben de evrenin sorunlarına ilgi duymuş ve mutluluğun kuyruğum olduğuna karar vermiştim. Ama daha sonra şunu fark ettim, ne zaman onu kovalasam benden uzaklaşıyor, ne zaman kendi işime baksam hep peşimden geliyor."
Yorgunluğun bir de patolojik yönü var. Eğer dinlenmiş olmanız gerektiğini düşündüğünüz halde sürekli kendinizi yorgun hissediyorsanız, bu bazı hastalıkların habercisi olabilir. Yıldız Burkovik bu konuda şunları söylüyor:
"Sürekli (kronik) yorgunluk, kişinin öncelikle kaliteli bir uyku alamamasından kaynaklanır. Çocukluk çağında büyümeyi sağlayan uyku, erişkin dönemde hücre yenilenmesini hızlandırır, organizmanın onarımına katkıda bulunur. Çeşitli biçimlerde uykuyla ilgili problemler vardır. Uykusuzluğun en sık karşılaşılan biçimi uykuya dalma güçlüğüyle ortaya çıkan uykusuzluktur. Uykuya dalamama aşırı bir sıkıntıya yol açar. Kişi akşam saatleri yaklaştıkça 'Acaba bu gece uyuyabilecek miyim?' kaygısını taşır. Diğer bir biçimi de kolayca uyuma, ancak uykuyu sürdürmede güçlük çekmedir. Bu kişiler en ufak tıkırtıda uyanır ve sonra uykuya dalmada zorlanırlar. Uyuma gerçekleştiği halde sabah yorgun kalkma da bir diğer uyku problemidir. Daha seyrek görülen uyku problemi ise hiç uyuyamama durumudur. Uykusuzluk, ertesi gün için yorgunluk, halsizlik, konsantrasyon güçlüğü ve hafıza bozukluğu gibi sonuçlar doğurabilir.
"Kronik yorgunluk sendromu, yapılan araştırmalara göre, en çok sonbahar aylarında ortaya çıkıyor. Bu sendromun temelinde stres faktörünün bulunabileceği belirtiliyor. Sendrom genellikle soğuk algınlığıyla başlıyor. Kişilerde genel yorgunluk hali, sürekli hasta olma hissi, uyuşukluk, devamlı baş ağrısı ile birlikte konsantrasyon güçlüğü ve ruhsal sıkıntılar görülüyor. Ayrıca kişide uzun süre uyuduğu halde uykuyu tam alamama hali ve kendisini amaçsız hissetme de bu sendromun dikkat çekici özelliklerdendir.
"Hemen hemen tüm psikiyatrik hastalıkların seyri sırasında uykusuzluğa rastlanabilir. Uyku esnasında kişideki gerginlik bedenini etkiler. Bedende istemsiz atmalar ve huzursuz uyku hali ile birlikte diş gıcırdatmaları da görülebilir. Hastalık stres zemininde gerçekleşîyorsa, hastalan ilâç ve psikoterapi ile rahatlatmak başarılı sonuç alınmasını sağlar."
İyi Bir Dinlenme İçin Ne Yapmalı?
Psikolog Yıldız Burkovik, dinlenmenin kişiye uygun olmasının zorunlu olduğunu belirtiyor: "Dinlenmenin en güzel ve verimli şekli, yorgun dakikaları hobilerle geçirmektir. Kişi kuvvetli stres altındayken hobileriyle vakit geçirdiğinde, beyninin dinlenmeyi sağlayan kısmının harekete geçmesini sağlamıştır. Ancak, herkese şu hobiyle dinlenin demek doğru olmayacaktır. Çünkü herkesin dinlenme şekli farklıdır. Kimi hiçbir şeyle meşgul olmaz, yalnızca uyur. Kimi de koşarak, gezerek, yürüyerek, resim yaparak, müzik dinleyerek dinlenir. Burada önemli olan kişinin kendisini gerçekten dinlendirdiğine inandığı rahatlatıcıyı bulmasıdır."
Beynin iki tarafının birlikte kullanılması dinlenmeyi sağlıyor. Psikolog Burkovik bunu şöyle anlatıyor: "Beynin iki tarafını birlikte kullanmak dinlenmede önemlidir. Beyin sağ ve sol olmak üzere farklı faaliyetler gerçekleştiren bölümlerden oluşuyor. Sol taraf matematik, mantık, sayılar, konuşma, bağlantı kurma, analiz ve detaylarla ilgilidir. Sağ taraf ise hayal, şekil, boyut, ritim, müzik, sanat, renk ve bütünlükle ilgilidir. Beyninin sol bölgesini fazla çalıştıran kişilerin detaylarla aşırı ölçüde ilgilendiği bilinir. Bu kişiler beynin sağ tarafını kullanmaya pek gerek duymazlar. Halbuki, bu bölgenin kullanılmaması hafızayı etkiler. İki tarafın aynı anda çalışması kişiyi hem rahatlatır, hem de daha verimli hale getirir. Ayrıca bu, dikkati sürdürmeyi sağlayarak beynin gereksiz ayrıntılarla meşgul olmasını engeller ve rahatlamasını sağlar. Bunun için, scrabble denen kelime oyunları, puzzle (yap-boz), tenis, masa tenisi, bowling, bilardo gibi oyunlar oynanabilir."
Psikolog Yıldız Burkovik, iyi bir dinlenmenin gerçekleşmesi için, öncesinde istekli olmanın şart olduğunu belirtiyor: "Gerginlik enerji tüketimi, gevşeme ise enerji tasarrufudur. Bu yüzden kişinin dinlenmesi ve enerjisinden tasarruf etmesi için dinlenmeye ihtiyacının olduğunun farkında olması ve bunu istemesi gerekir. Ve sonrasında kendine uygun gevşeme taktikleri bularak bunları uygulamalıdır.
"Kas gevşetme egzersizleri kişilere göre farklı yaptırılır," diyor Yıldız Burkovik ve nasıl yapıldığını kısaca şöyle anlatıyor: "Nefesi izlemek ve dikkatini bir noktada toplamayı başarabilmek oldukça önemlidir. Gevşeme İçe dönmenin bir yolu ve yöntemidir. Rahatça bîr yerde oturmak yahut uzanmak, tüm bedeni oldukça rahat bırakmakla işe başlanır. Öncelikle nefesin düzgün alınması önemlidir. Nefes düzenlendikten sonra tek tek vücudun gevşetilmesine başlanır. Ayaklardan başa doğru kasların rahatladığı ve gevşemeye başladığı söylenir, daha sonra aynı şekilde vücuda hafif bir ısının yayılması telkini verilir. Vücudun İyice hafiflediği söylenir. Bu esnada kişi kendini yoracak hiçbir şey düşünmemelidir. Bu tekniğin birkaç kez deneyimli kişi tarafından yaptırılıp alışılması sağlanır.
"Bu tekniğin bir de uzmanlarca yapılan bîr yöntemi vardır. Neurobiofeedback denen yöntemde, kişinin bilgisayarlı beyin haritası ile yorgunluk ve gerginlik olduğu belirlenmişse, bu bölgelerin üzerine konan bir elektrot yardımıyla beyin dalgalarının bilgisayarda görülmesi sağlanır. Bu esnada bu bölgelere herhangi bir akım verilmemektedir. Beyin dalgalarını bilgisayarda görerek gevşeme ve dikkati toplama egzersizlerinin yapılmasıyla beyinde bulunan alfa rahatlık dalgasının yükselmesi, beta gerginlik dalgasının azalması, delta yorgunluk dalgasının düzelmesi hedeflenir."
Yorgunluğunuzu avucunuzun içine alabilirsiniz. Nasıl rahatlayacağınıza karar vermek size kalmış. Meselâ, rahat bîr koltuk, sıcak bir içecek, hayallerinizle güzel bir sohbet sizi bekliyor olabilir.
Nasıl Dinleniyoruz?
Nasıl dinleniyorsunuz? Uzun süreli yorgunluk hisseder misiniz?
İlknur Yardımcı, 28, muhasebeci, İstanbul: Müzik dinleyerek, kitap okuyarak, bazen da piyano çalarak dinleniyorum. Moralim çok bozuk olduğunda uzun süre dinlenemiyorum.
Asuman Yıldız, 15, lise Öğrencisi, Bursa: Yatarak müzik dinlemek beni çok dinlendiriyor. Uzun süreli yorgunluk hissetmedim.
Esra Korkmaz, 18, üniversite Öğrencisi, Bursa: Yatarak dinlenirim ve bu bana yetiyor. Bazen hiç dinlenemediğim zamanlar oluyor.
Saliha Korkmaz, 43, ev hanımı, Bursa: Örgü Örmek beni dinlendiriyor. Uzun süreli yorgunluk hissetmiyorum.
Ali Serdar Kasar, 22, web sitesi yöneticisi. Bursa: Bilgisayarla vakit geçirerek dinleniyorum.
Elif Tüzgen, 20, üniversiteye hazırlık, İstanbul: Psikolojik olarak veya fizikî olarak yorgun olabilirsiniz. Ama, zannediyorum, insanlar kendilerini bedenden çok psikolojik olarak yorgun hissediyorlar. Kitap okuyorum, ancak psikolojimi dinlendirecek, daha çok yormayacak kitapları tercih ediyorum. Tercih edilen kitaplara dikkat etmek gerekiyor bence. Bunun yanı sıra, arkadaşlarla beni yormayacak oyunlar oynarım. Kendimi fiziksel olarak yorgun hissettiğim zaman uzanmayı tercih ediyorum, ama bu esnada televizyon seyretmiyorum. Fizik olarak kendinizi yorgun hissettiğinizde beyin olarak kendinizi dinlendirdiğiniz sürece beden yorgunluğunuzu unutuyorsunuz. Önemli olan bence beyin yorgunluğu. Ben eğer çok yorgunsam kendimi ödüllendiriyorum.
Suat Tabakay, 35, esnaf, İstanbul: Zihinsel ve bedensel yorgunluğumu atmak için gezmek bana yetiyor.
Emine Ussay, 57, ev hanımı, İstanbul: El işi yaparak dinleniyorum, beden yorgunluğumu bu şekilde atıyorum.
Özcan Ussay, 60, emekli, İstanbul: Gezinerek ve koşarak dinleniyorum.
Aynur Atalay, 36, ev hanımı, İstanbul: Sessizlik içinde uzanarak dinleniyorum. Özellikle sessizliği tercih ediyorum. Televizyon veya müzikle dinlenemem.
Şeyda Sandalcı, 25, ev hanımı, İstanbul: Genellikle uyuyarak dinleniyorum. Televizyon seyrederek, ama Özellikle müzik dinleyerek dinleniyorum. Vücudum yorgunsa uyuyarak, ama zihinim yorgunsa müzik dinleyerek dinleniyorum.
Tayfun Akıncı, 27, esnaf, İstanbul: Uyuyarak dinleniyorum. İşimden dolayı vaktim olmadığı için, ancak bunu yapabiliyorum.
Ali Öztürk, 22, esnaf, İstanbul: Çok yorgun olduğumda yatarım veya dolaşırım.
Barışan Ateşalan, 17, öğrenci, İstanbul: Müzikle ve gezerek dinlenirim. |
