Yapımcılığını Cahit Güngör, Yönetmenliğini Mustafa İslam’ın yaptığı programla ilgili Uğur İlyas Canbolat’ın Prof. Dr. Nevzat Tahran ile yaptığı insan davranışları, kişilik ve eğilimleri ve bizi makul çözüme götüren yollar hakkında yaptığı söyleşiyi aşağıda sunuyoruz.

Çözüme akılcı bir katkı "MAKUL ÇÖZÜM"

Hocam öncelikle yeni programınız için sizi tebrik ederiz. İlk olarak, şunu sormak istiyorum. Kişinin ruh sağlığını koruması için neler yapması gerekir?

- Teşekkür ederim. Öncelikle, ruh sağlığımızı koruyabilmemiz için kendimizi tanımamız ve kendimizle barışık yaşamanın prensiplerini edinmemiz gerekir. İnsan biyolojisinin sağlıklı olması da büyük ölçüde ruh sağlığının ne kadar yerinde olduğuyla doğru orantılıdır. Kalp damar hastalıklarına yakalanan kişilerin çoğunun aceleci, sabırsız, telaşlı, saldırgan, hırslı, rekabetçi, iş tutkunu, iddiacı, kafasının dikine giden, her şeyi hızlı yapan, sert-tehlikeli araba kullanan, beklemekten sıkılan, karşısındakinin sözünü kesen, randevularına çok hassas, mükemmeliyetçi, ayrıntıcı, heyecanlı ve vurgulu konuşan, gürültülü gülen, esnek olmayan kişilik özellikleri taşıdığını belirtmeliyim. Biz psikiyatride bunlara “A tipi” kişilik yapısında olanlar diyoruz. Saydığım bu özellikler stres karşısında kişiyi dayanıksız kılan özelliklerdir. Bunlara sahip olan kişiliklerin ruh sağlıklarına özen göstermeleri gerekir. Bunu nasıl başaracaklarının ipuçlarını almaları için “Makul Çözüm” programı yararlı olacaktır.

“Makul Çözüm” bize ne kazandırabilir?

- Bu program ile, hayata dengeli bakmasını bilen nesiller için “Makul Çözüm” anahtarları sunmak istiyoruz. Yaşanan her olayda mutlaka ders almamızı gerektiren, yaşam boyu öğrenme sürecinde olduğumuzu hatırlatan doneler vardır. Her olaya keskin, katı, değişmez hükümler vermek yerine çözüm odaklı yaklaşmayı deniyoruz. Bakılan açıya göre görülen durum, çekilen fotoğraf farklılık gösterebiliyor. Benim anlayışım, bakışım “mutlak doğrudur” hükmü yerine başka doğrular, değişik bakış açıları olabileceğini gösterip “Makul Çözüm” ne olabilir sorusunu sordurmak istiyoruz.

Değişik kişilik yapıları var, dolayısıyla değişik bakış açıları... Bu farklılıklar göz önüne alındığında “makul çözüm” üretebilmek için neler yapmalıdır?

- Şimdi, on iki ayrı kişilik yapısı vardır.  Biraz önce bahsettiğim kişilik yapısının tam zıttı “C tipi” kişilik yapısıdır ki; bu kişiler vurdumduymaz, amaçsız, gamsız, rahatına düşkün, sadece kendi için yaşayan kişilik tipleridir. İdeal olan kişilik yapısı ise “B tipi” kişilik yapısıdır. Bu kişiler sakin, acelesiz, iyi dinleyici, telaşsız, zaman baskısını fazla yaşamayan, yumuşak başlı, yavaş ve tartarak konuşan, sakin araba kullanan, duygularını paylaşan, kendilerini sürekli geliştiren kişilerdir. A, C, ya da B, hangi kişilik tipi olursa olsun, önemli olan olaylar karşısında ölçülü ve doğru tepki vermeyi başarmaktır. Bu durum sağlıklı ruh yapısının da bir işaretidir. Bu durumda temel kişilik yapısını iyi yöneten kişi iyi insan demektir. Sürekli kendisini geliştirmeye çalışan, duygularını, düşüncelerini ve davranışlarını ölçülü ve tutarlı yöneten insan olaylara tepkisini en sağlıklı biçimde verecek ve ruh sağlığını koruyacaktır. “Makul Çözüm” programında her gün bu ölçüleri göz önünde bulunduran konuları ele alacağız. Gündelik hayatımızda yaşanan, gözden kaçmış gibi görünen ama ilişkilerimizi derinden etkileyen, hatta çoğu zaman bozan konuları dile getirecek seyircimizle birlikte “makul çözümü” bulacağız.

Mutlu ve başarılı olmak makul çözümler üretebildiğimiz sürece yakalayabileceğimiz şeyler yani...

- Evet aynen bunu söylemek istiyorum. Ruh sağlığının yerinde olmasını isteyen insanın kendisini tanımaya çalışması, verdiği tepkilerde makul ölçüleri gözetmesi gerekir. Bu  çok önemli ve yüksek bir davranış biçimidir. Kendisini bilen evrenin varoluş gerçeğini de bilecektir. İnsanın kendini tanıması gerekir. İşte bu kişi ruh sağlığı yerinde olan kişidir. Biz “Makul Çözüm”de bunun başarılmasını hedefliyoruz. Dolayısıyla, kendini bilen insanın da, olaylar, beklentiler, durumlar, sıkıntılar ve sorunlar karşısında makul çözümü bulması da çok daha rahat olacaktır.

Nevzat Bey sizin radyo ve TV tecrübeniz biliniyor. Farklı kanallarda programlar yaptınız. Sizce, medyanın ruh sağlığına olumlu etkileri var mı?

- Mevcut duruma baktığımızda çok olumlu şeyler söylemek ne yazık ki zor. Çocuklar açısından bakıldığında daha hassas olunması gerektiği ortada. Çok ilgi gören dizilere yakından bakıldığında insanlara dürtüleriyle hareket eden, günümüz medeni anlayışının sınırları içinde değerlendirilemeyecek kadar geride kalması gereken despotizmi canlandıran karakterlerin örnek olarak sunulduğunu görüyoruz. Ama, bizim aklını doğru kullanabilen, kişiliği gelişmiş, olayları doğru analiz edebilme yetisini kazanmış, fedakarlık, yardımseverlik, merhamet, karşılıksız iyilikte bulunma, başkalarını mutlu etme becerisi kazanmış insanlara ihtiyacımız var. Medya bu konuda üstüne düşen görevin hassasiyetini unutmamalıdır. “Makul Çözüm” ile, biz bu görevi en iyi şekilde yerine getirmeye çalışacağız. Bu bizim için en büyük sorumluluk ve ödevdir. Yoksa, hayat gündelik ekonomik kaygılardan ibaret değildir sadece.

“Makul Çözüm”de insanı bir yerlere getiren ya da sevk eden eğilimleri dikkate alıyor musunuz? Bize kısaca da olsa bu eğilimlerden söz eder mi siniz?

-  Evet “Makul Çözüm” bu eğilimleri her zaman dikkate alarak programlarını hazırlayacak. Ekibimiz yaptığı işin farkında. Sürekli olumluyu işaret edebilme kaygısı ile oluşturuyor çalışmalarını. Ne söylediğimizi önemsediğimiz kadar nasıl söylediğimizi de önemsiyoruz. Sorunuzun ikinci bölümüne gelince insanda bulunan başlıca eğilimleri şu şekilde özetleyebiliriz: Birincisi, felsefi konulara meraklı, fikri çalışmalara yatkın, beyin jimnastiğinden hoşlanan ‘Düşünsel Eğilim’. Diğeri, duygularıyla hareket eden, ruh haline önem veren ‘Duygusal Eğilim’dir. Estetik kaygıları fazla olan, yetenekleri olmasa da sanatsal konulara fazlaca ilgi gösteren ‘Sanatsal Eğilim’  var. Açık görüşlü, rutini sıkıcı bulan, kuralları sorgulayıcı, sürekli yenilik avcısı olan ‘Değişimcilik Eğilimi” var. Bilinenden ve denenmişten vazgeçmeyen, klasik yaşayan dogmatik bağlılıklar gösteren ‘ Tutuculuk Eğilimi’ var. Altıncısı, olayları güzel pencerelerden gören, pozitif yorumlayan ‘İyimserlik Eğilimi’dir. Bir diğeri, bunun tam zıddı, olumsuz gözlükleri gözünden çıkarmayan, gergin, sıkıntılı bir ‘Karamsarlık Eğilimi’dir. Sekizincisi, yardımsever, başkalarına karşı duyarlı, kendini iyi tanıyan ‘Özgüven Eğilimi’dir. Dokuzuncusu, şüpheci, bencil, potansiyel tehlike olabilecek, yargılayıcı ve eleştiriye kapalı ‘Kuşkuculuk Eğilimi”dir. Bununla birlikte, eleştiricilik, sorumluluk, depresif, düzenlilik, çalışkanlık, tembellik gibi diğer eğilimler de vardır. Biz, programda gösterilecek dramalar eşliğinde “Makul Çözüm” ile tüm bu eğilimleri zaten göstereceğiz ve bu eğilime sahip bakış açılarından, en makul çözümler üretmeye çalışacağız. Tabi, değinmeden geçemeyeceğim, bunların yanı sıra insanda ahlaki özellikleri de unutmamak gerekir. Bu özellikler de, insanın çözüm arayışına yön veren en önemli dinamiklerdendir.

Peki hocam, söyleşimize  makul bir sonuç olması açısından bize, son olarak, bu ahlaki değerlerin neler olduğunu kısaca söyleyebilir misiniz?

- Tabi. Bir çok ahlaki değer var. Geçimlilik, uyumluluk, yardımseverlik, doğru sözlülük, güven verici olma, alçak gönüllü olma, diğergam (empatik) olma, şefkat, iyilik yapmak, dürtü ve istekleri kontrol edebilme, sabır, duyarlılık, ince düşünce, cömertlik, adalet duygusu ve upuzun bir liste. Ama, şu unutulmamalıdır ki, önemli olan diğer bir husus da, şimdiye kadar saydığım ahlaki özellikleri uygun yerde kullanmayı başarabilme yetisidir. Örnek olarak, bir insanın evinde alçak gönüllü olması övgüye değerdir. Fakat adalet dağıtan bir hakimin görevinde alçak gönüllü olması eksikliktir. Bu konuda en son söylemek istediğim şey, amaç niteliğindeki erdemlere ulaşmaya çalışırken yanlış ve erdemsiz yöntemler kullanılırsa haklı insan haksız duruma düşecektir. Sonuç olarak, hep birlikte göreceğiz ki, ne olursa olsun, hangi yapıda olursak olalım, makul bir çözüm mutlaka vardır. Biz de onu bulmaya çalışacağız.

 Makul Çözüm, bugünden itibaren, yaz boyunca Samanyolu ekranlarında. İnsanoğlunun varoluşundan beri ulaşmak istediği “Makul Çözüm” otobanında siz de yerinizi alın. Orada sizin ve makul çözüm için en uygun tabelaları görebilirsiniz. Mesela, bugün ve hafta içi her gün saat 11.30’da.

Makul Çözüm "2003 RTGD En İyi Toplum Programı" Ödülü'nü aldı

Daha geniş bilgi için aşağıdaki sayfaları inceleyebilirsiniz.

Tv Programlarımız