Prof. Dr. Nevzat TARHAN

"Özgür ve Bilge" Dergisi, Kasım 2002

Yalancı Ruh Hali

Yalan makineleri, sadece saf ve gariban yalancılar için geçerlidir. Yalancılığı kişiliğine benimsetmiş olan kişiler için yalan makinelerini unutun. Arada bir yalan söyleyenler kaygılanır, vücudunda uyarılar başlar, tepkiler oluşur. Yalan makineleri ile bünyede oluşan bu değişkenler ölçülür. Büyük yalancılar ise soğukkanlı olurlar, insanın gözünün içine bakarak yalan söylerler. Usta ve hain yalancılar, kendileri yalan söylemezler. Birilerine yalan söyletmek suretiyle çıkarlarına ulaşırlar.

Kimler yalancı olabilir?

Kimlerin yalancı olabileceğini maddeler halinde görelim.

1. İnsanın gözünün içine bakarak rahatça konuşanlar.

2. Yüzü kızarmayan, utanma duygusu olmayanlar.

3. Sorulara doğrudan cevap vermeyenler, sözü merkezden uzaklaştıranlar.

4. Çok konuşanlar.

5. Yalan o kişiye çıkar sağlayacaksa.

6. Gerçeği söylediğine dair yemin edenler. (Gerçeği söyleyen birisi neden yemin etmek ihtiyacı duysun?)

7. Sık sık namus ve dürüstlük konferansları verenler. Bunlar, içlerindeki kötü dürtüleri kontrol çabası içindedirler.

8. Bir söz eğer kulağa abartılı derecede iyi ve hoş geliyorsa, o söz gerçek değildir. Kalbinizin sesi, duyduğunuz bir söze gerçek olmayacak kadar iyi diyorsa, oraya soru işareti koyunuz.

9. Bir kişi olması gerekeni değil de olanı savunuyorsa, gerçekten doğru olanın yerine siyaseten doğru olanı savunuyor demektir. İnanırsanız, geleceğinizi ipotek etmiş olursunuz.

10. Doğruyu değil de, karşı tarafın duymak istediğini söyleyene dikkat edin; empati rolünü çok güzel yapıyordur. İnanırsanız kullanılırsınız.

11. Bazı kişilik tipleri kolay yalan söylerler. Antisosyal, narsisist, histrionik kişilik yapılarında yalan mübahtır.

12. Yalanı yalanla düzeltmeye çalışanlar, kronik yalancı olma yolundadırlar.

13. Zeki bir hırsız kendisini şöyle savunuyordu: “Ben hırsızlık yapmadım, parasını koruyamayanlara ders verdim.” Zeki bir yalancı da “Birisini bir defa kandırırsam suç benimdir; eğer ikinci defa kandırırsam suç onundur” diyor. Bu bakımdan, kusuru sadece yalancıda değil, biraz da kendimizde aramamız gerekir. Yalana karşı uyanık olmayan kişiler, aldatılmayı hak ederler. Atalarımız, “Eşek olana semer vuran çok olur” sözünü boşuna söylemediler.

14. Dürüstlüğü saflık kabul eden, onuruyla yaşamak yerine zengin yaşamayı tercih edene dikkat.

Sokratesin üç filtresi

Birisi Sokrates’ e bir haber aktarmak istiyor. Sokrates o kişiye, “önce üç filtreden geçirelim ondan sonra anlat” diyor.

Birincisi, “Doğruluk filtresi”dir. Anlatacağının doğru olduğuna inanıyor musun?

İkincisi,  “İyilik filtresi”dir. Anlatacağın gerçekler iyi şeyler mi?

Üçüncüsü  ise, “Faydalılık filtresi” dir. Anlatacağın şeylerin faydası var mı?

Sokrates bu üç filtreyi sıraladıktan sonra, haber anlatmak üzere kendisine gelen kişiye, “yalan,iyi ve faydalı olmayan bir şeyi bana boşuna anlatma” der.        

Herkes, kendi standartına göre bir filtre geliştirir ve bunu uygularsa, yalan o tarlada beslenemez

Başı dik olarak dolaşmak, iç huzuruyla yaşamak hiç de kolay değildir.

Antisosyal Kişiler

Antisosyal kişiler yalan söylediği için suçluluk duygusu hissetmeyen ve sosyal kurallara uymayan kişilerdir. Bu yapıda olanların bazı özellikleri şunlardır:

Canlı, enerjik, heyecanlı,kendi kendini motive edebilir fakat güvenilmezdir.

Özgür, bağımsız, ne yapması gerektiğini söylemeye gerek olmadan kendiliğinden iş yapar Fakat ne yapması gerektiği söylendiğinde rahatsız olur.

Girişimci, çabuk ve kararlıdır. Riski sever, esnek davranabilir. Fakat gündelik işlerden sıkılır, kaytarır, başkalarını kullanır.

Kalıpların dışında düşünür, kimsenin görmediğini görür. Fakat plan yapamaz, yanlışlardan ders almaz.

Sevimlidirler, dostlukları kısa sürer. Maymun iştahlıdır, hemen hevesi kaçar. Özel yaşantısında maddi sıkıntı çeken, boşanmak üzere olan, uyuşturucu, içki, sigarayı çok kullanan kişilerdir.

Yaşadıkları terslikleri fırsatlara dönüştürürler fakat planlı bir hayat yaşamadıkları ve sorumluluktan kaçtıkları için devam ettiremezler.

Coşku ve heyecan verici şeylere sonucunun ne olacağını düşünmeden dalarlar. Sabırlı olmadıkları için önemli işleri ihmal ederler.

İstediklerini elde etmek konusunda kural vs tanımazlar. Kurallara uymayı aptallık olarak görürler.

Dürtüseldirler. Yaptıkları işin sonucu düşünmeden yaparlar. Neyi neden yaptıklarını düşünmeyen ruh halindeki bu tipler; kumardan, kavgadan müthiş bir keyif alırlar. Sıkıcı ortamda duramazlar sürekli huysuzluk yaparlar. Hayat onlar için, olup bitene gösterdikleri, kaygı duymadıkları ve sorumluluk almadıkları tepkilerden oluşur. Ego idealleri yoktur.

Suçluluk duymazlar . Yalan söyleyerek başkasına zarar verir. Kusurundan dolayı özür diler. Fakat yalancı ruh halinde bulunan kişi yüzeysel bir özür dileyicidir. Suçluluk duymadıkları için  bu kişiler hatalardan ders alamazlar.

Çekici özellikleri çoktur. Sevimlidirler. Pratik, canlı, enerjik ve  esprili olurlar. Bu ruh halinde olan erkekler özellikle genç kızları çok etkileyerek kendilerine aşık yaparlar  ve kullanırlar. Bir süre sonra da muhataplarını, “sana karşı hiçbir şey hissetmiyorum” diyerek bırakırlar. Sulu gözlülükten nefret ederler. Böyle kişilerin yakınları çok sık depresyona girerler.

Tutarsızdırlar. Hayatlarında belli bir davranış kalıpları oluşmamıştır. Sabah başka bir şey, akşam da başka bir söylerler. Aynı şey için şimdi çok sevdiğini söylerken, bir saat sonra nefret ettiğini söyler.

Özgürlük tutkunudurlar. Hep hareket ararlar. Tek düzelik onları çıldırtır, fakat sınırları iyi çizemedikleri için başkalarının birikimlerini bile riske atarlar. Eğer böyle özellikleri olan bir kişi ile yaşamak zorundaysanız, cüzdanınıza, kredi kartınıza sahip olmalısınız. Nerde duracaklarını bilmemeleri, onların kişiliklerinin bir gereğidir. İnandığınız an, kafeslenirsiniz.

Söz verip hiç birini tutmazlar. Sık yemin ederler. Böyle yaşamaktan son derece zevk alırlar. Onları düzeltmeye çalışırsanız eğer, kapana sıkışmış hayvan gibi çırpınırlar, huysuzlaşırlar. Bu huysuzluklarına aldırmamak gerekir. Sizi sıkıcı ve korkak bulabilirler. Kabullenmelisiniz.

Maganda Antisosyaller

Hayvansı yarı güçlü antisosyallerdir. Gücü severler. Kavga ve korkunun verdiği heyecan onları mutlu eder.

Yanınızda yürüyüp taciz eden, alay eden, itip kakan, sinirlendiren, sizi ağlatan bu tipler beyninizin düşünen bölümünü devreden çıkarabilirler. Bunlara ilkel, öfkeli ve duygusal tepki verirseniz kaybedersiniz.

Maganda antisosyaller kaba kuvvetle değil, beyin gücü ile yenilirler. Başkalarını insan olarak değil önlerine gelen engeller olarak görürler. Kızgınlık ve öfkeye bağımlı olmuşlardır. Bir sabah iş yaparken gelir, gününüzü mahvederler. Onlara göre kavgadan başka bir yol yoktur. Kavga anında beyin kimyasalları hemen harekete geçer. Öfkeden son derece zevk alırlar. Bazı ilaçlarla bu insanların beyin kimyasalları değiştirilirse, magandalıkları gider kuzu gibi olurlar. Klinik pratiğimden hatırladığım bir olay var.Tedavisini takip ettiğim bir iş adamı vardı. Yardımcısı her seanstan önce telefon ederek; “Aman doktor, Beyefendinin ilacını kesmeyin” diyordu.

Hır çıkarmaktan zevk alan bu kişilere beklenmedik bir davranışta bulunursanız düşünmeye başlarlar. Beklenmedik tepkilerden nefret ederler, çünkü uçuşları bozulmuştur.

Maganda antisosyallere öğüt vermeye kalkmayın, onu düşündürtecek şeyler bulun.

Aslında aptal kişilerdir. İlkel güdüleri ile hareket ederek, egolarını tatmin etmeye çalışırlar ama zeki insanlar onlarla rahatlıkla oynar.

Bir maganda size bağırıyorsa, sizinde bağırarak karşılık vermeniz halinde sonuç kötüdür. Böyle bir durumda; “Lütfen yavaş konuşun, sizi anlamam lazım” gibi bir cevap onu şaşırtır.Yavaş bağıran insan olmadığına göre iyi cevap alabilirsiniz.

Böyle bir maganda ile yaşamak zorunda iseniz, tavrınızı koyun, sınırlarınızı belirleyin, kenara çekilin, davranışlarının sonuçları ile yüzleşmesini bekleyin. Eleştirilerine 24 saat sonra düşünerek cevap verin.

Satıcı Antisosyaller

Bu kişiler yalancılığın bir türünü uygularlar. Size bir şey vererek güveninizi kazanırlar daha sonra sizi sömürürler.

Önce kendilerini sevdirirler. Zeki, kibar ve çekicidirler. Sizin hoşlandığınız şeyleri hemen hissederler, kendilerinin de aynı şeyden hoşlandıklarını ayak üstü sohbetlerde belirtirler. Zamanla iletişim öyle bir noktaya gelir ki, onunla aynı fikirde olduğunuz için onun istediğini yapmak zorunda kendinizi hissedebilirsiniz. Böyle bir noktada kendinizi rahat hissetmiyorsanız, soru sorun. Aldığınız cevap sizi tatmin etmezse, hayır deyin. Kibarlık kaygısı ile çekincelerinizi gizlemeyin. Zaten onların da  sizden beklentisi budur.

Kaçırılmayacak bir fırsat kaygısı uyandırıp acele karara iterler.

Sizi ikna için benzer yatırım yapan kişileri sayarlar. Önünüze gelen ilk araca binme duygusu uyandırırlar.

Tutarlı halleri nedeniyle başkasına sormak ihtiyacı hissetmiyorsanız, yanılma ihtimaliniz yüksek olduğunu kabul etmelisiniz.

Satıcı antisosyaller, insanların güvenini kötüye kullanmada başarılı oldukları için objektif olmaya çalışın. Sözlere değil, davranışlara önem vermelisiniz. Tatlı dilli bir satıcıya inanmak her zaman gerçeği görmekten daha kolaydır. Antisosyal satıcılar bu kolaycılığı iyi kullanır ve insanları avlarlar. Çözüm,  “neyi, ne için yapıyor” sorusunu kendimize sormaktan geçer. Ona sorular sorun ve alacağınız cevapları not edin. Sorumluluktan nefret eden bu kişilere, sorumluluk içeren önerilerde bulunun. Hesap verecekleri duygusunu onlarda uyandırın.

Size hediye sunan sunucuya, bunun bedelini sorun. Bedeli yoksa teşekkür edin, karşılık vermek için çabalamayın.

Onların yalancı olduklarını ispatlamak yerine, kendi doğrularınızdan taviz vermemeye çalışın. Böyle yapabilirseniz üç kağıda gelmemiş olursunuz.

Bir alışverişte sorumluluk sadece malı alanın üzerine tek taraflı yükleniyorsa, bu alışverişte satıcı sorumluluk almıyorsa o kişi, satıcı antisosyaldir.

Antisosyallerle Baş Etmek

Birinci basamak, onları tanımaktır. İnsanı kolayca tahrik edebilme özellikleri nedeniyle karşı tarafın duygusal tepkisi ile beslenirler. Misilleme yaparsanız, onlar amaçlarına ulaşmış olurlar. Orman kanunları geçerli olduğu kendi alanlarına sizi çekmeyi başarmamalıdırlar.

İkinci basamak, onları kontrol etmek yerine kendinizi kontrol etmeyi başarmanızdır. İçinizdeki ses kavga etmeyi haykırsa bile, düşünen beyniniz ile hareket edip onun saldırısını saptırmalısınız. Antisosyal kişi çekip gider ve ateşini başka yerde söndürmeye çalışırsa, başardınız demektir. Empati duyguları gelişmediği için sizi anlayacağını düşünmeyin.Böyle yaparsanız boşuna enerji harcarsınız ama sizi umursamaz bile. Sürekli sizi kışkırtmak için elinden geleni ardına koymayan birisi ile uğraşmak zordur.Bu konuda tavsiyede bulunmak kolay ama uygulaması zor iştir. En akıllıca hareket şekli, böyle antisosyallere karışmamaktır. Size bulaştı ise kazanmanın birinci şartı müdahil olmamak onu umursamamaktır. Böylece egosunu tatmin edecek psikolojik gıdayı sizde bulamayacaktır.

Antisosyallerle baş etme savaş stratejilerinden bir diğeri ise, başkalarına danışmaktır. Boş tehditlerin size zarar vermemesi için yapmanız gereken şey, karar vermeden önce güvendiğiniz  ve onu tanıyan kişilerin görüşlerini almaktır.

Bu ruh halinde olan kişiler, baskı, tehdit, korkutma, sindirme yöntemini çok kullanırlar.Bu durumda soğukkanlı olmalı ve mizah yeteneğinizi kullanmalısınız. Onların istediği kavga ve duygusal tepkidir.

Onları düzeltmeye çalışmayın.

Eleştirilerini ciddiye alın ama kişiselleştirmeyin. Her eleştiri içinde faydalı bilgi barındırma özelliğine sahiptir. Eleştiriye eleştiri ile karşılık vermek onların orman alanına girmek demektir. Antisosyaller sadece size değil herkese bağırırlar. Bağırdıklarında kendilerini güvende hisseden bu kabadayılarla ellerinden güveni almadan onlarla ilişki kurabilirsiniz.

Öfkelilikleri  nedeniyle haklıyken haksız duruma düştüklerini onlara anlatın, buna  şaşıracaklardır. İyi niyetli antisosyaller ile böyle diyalog kurabilirsiniz. Yanlışlarını göstermek yerine çözüm odaklı yaklaşımlar onlara güven verecektir.

Sınırlarınızı iyi belirleyin.

Geçmişte olup bitenleri anlatarak, açıklamalarla ikna yolu veya, sözlü darbelerle onu sarsma yolu onun orman alanıdır. Sonuç almak için, onun beklemediği şekilde davranmalısınız. Onun beklemediği şey sizin soğukkanlı, düşünerek konuşan, tartarak cevap veren halinizdir. Hır çıkarıp dövüşürseniz kaybedersiniz. Kaba gücü seven bu kişileri, beyin gücü ile etkisiz hale getirmek için kendinize bir yol bulun. Bir şeyi elde etmenin bin yolu vardır. Bunları düşünün. Kenara çekilin ve kendinizi ezdirmeyin. Yaptıklarının sonuçları ile yüzleşmesini bekleyin.

Antisosyaller başka antisosyallere daha çok güvenirler. Diğer insanları iki yüzlü görürler. Siz, sözünüzde duran, yalan söylemeyen, sıkıntılara katlanabilen bir kişi iseniz eğer, bu kişiler size saygı duymaya başlayacaklardır.

  Medya'da Memory Center - Dergiler

Prof. Dr. Nevzat Tarhan'ın Tüm Yazıları için Tıklayınız....